X-inactivatie

- [Verteller] In organismen die meerdere kopieën van hetzelfde chromosoom bezitten, zoals vrouwen die twee X-chromosomen hebben, moet een genetisch compensatieproces plaatsvinden tijdens de vroege ontwikkeling. X-chromosoominactivatie of XCI is het proces waarbij een van de chromosomen in de cel willekeurig inactief wordt gemaakt om de overexpressie van dezelfde genen te voorkomen. Het geïnactiveerde chromosoom wordt gecondenseerd tot een compacte structuur, het Barr-lichaampje, dat ontoegankelijk is voor transcriptie.

In het midden van elk X-chromosoom bevindt zich een gebied dat het X-inactiveringscentrum wordt genoemd en dat twee complementaire sequenties voor niet-coderend RNA bevat, genaamd XIST en TSIX, samen met andere reguleringssequenties. XCI wordt geïnitieerd door activatoren die XIST-transcriptie bevorderen op het chromosoom dat geïnactiveerd zal worden. De resulterende RNA-moleculen bedekken het XIST-chromosoom, degene waaruit ze worden geproduceerd.

Deze stap wordt gevolgd door een complexe reeks van gebeurtenissen, waaronder de werving van eiwitpartners, de hervorming van het DNA en de productie van het Barr-lichaampje. TSIX wordt in een antisense richting getranscribeerd naar XIST vanuit het actieve chromosoom en onderdrukt de XIST-activiteit door complementaire binding. Het geïnactiveerde chromosoom in de vorm van het Barr-lichaampje is zeer stabiel gedurende het leven van het organisme en wordt bij elke mitotische celdeling doorgegeven.

Bijvoorbeeld, vrouwelijke calico katten krijgen hun vacht met het schildpad-achtige kleurpatroon doordat een van de genen die coderen voor de kleur van de vacht X-gekoppeld is en willekeurig wordt geinactiveerd in cellen over verschillende regio's van hun lichaam.