Alle dierproeven zijn goedgekeurd door de Ethische Commissie voor Experimenteel Dierenwelzijn van de Shandong University of Traditional Chinese Medicine (SDUTCM20221101001).
Medicijnen
QFY-granulaat droge crèmpoeder werd geproduceerd en getest door het Lunan Pharmaceutical Houpu Research and Development Center. Donepezil en Memantine werden aangeschaft bij Shanghai Yuanye Technology. In deze studie werden mannelijke 5xFAD-muizen met een initieel lichaamsgewicht tussen 19–27 g gebruikt. De QFY-dosering was afgeleid van de klinische menselijke dosis van 43 g/d, wat na correctie voor het QFY-granulaat droge crèmpoeder overeenkomt met 16,297 g/d. De gemiddelde dosis voor het huidige experiment werd berekend op basis van de klinische menselijke dosis (16,297 g/70 kg x 9,1 = 2,11861 g/kg/d). De hoge dosis werd vastgesteld op twee keer de gemiddelde dosis (4,24 g/kg/d) en de lage dosis op de helft van de gemiddelde dosis (1,06 g/kg/d). Alle drugoplossingen werden toegediend in een volume van 0,1 mL per 10 g lichaamsgewicht.
Voor de positieve controle werd een gecombineerde toediening van donepezil en memantinehydrochloride gebruikt. De doseringen werden bepaald op basis van hun huidige klinische toepassingdosissen (respectievelijk 10 mg/d en 20 mg/d) en eerdere gegevens van onze onderzoeksgroep, wat resulteerde in een schema van 1,0 mg/kg/d donepezil plus 2,8 mg/kg/d memantine, wat een totale gecombineerde dosis van 3,8 mg/kg/d opleverde. De uiteindelijke concentratie van het donepezil-memantine mengsel werd bereid als 0,38 mg/mL, berekend als 3,8 mg/kg gedeeld door het toedieningsvolume van 0,1 mL per 10 g lichaamsgewicht.
QFY-oplossingen bij lage, middelmatige en hoge doses werden als volgt bereid: 5,3 g, 10,6 g en 21,2 g QFY-droogpoeder werden elk in afzonderlijke bekerglazen van 100 mL geplaatst, gemengd met 30 mL gezuiverd water onder grondig roeren, overgebracht naar maatcilinders en aangevuld met gezuiverd water tot een eindvolume van 50 mL, wat resulteerde in uiteindelijke massaconcentraties van respectievelijk 0,106 g/mL, 0,212 g/mL en 0,424 g/mL. Voor de positieve controle werden 5 mg donepezil en 14 mg memantine opgelost in gezuiverd water en aangevuld tot een eindvolume van 50 mL. De dieren in elke groep kregen eenmaal daags de overeenkomstige drugoplossing toegediend via orale gavage.
Dieren
5xFAD transgene muizen [B6. Cg-Tg (APPSwFlLon, PSEN1* M146L* L286V)6799Vas/Mmjax] werden in het laboratorium gefokt. De dieren werden allemaal gehouden in een SPF-omgeving aan de Shandong University of Traditional Chinese Medicine, bij een temperatuur van 22–24 oC, een luchtvochtigheid van 50–60% en een licht-donkercyclus van 12 u. Voedsel en water waren te allen tijde beschikbaar voor de dieren.
Op de leeftijd van 2,5 maand werden mannelijke 5xFAD-muizen willekeurig verdeeld over vijf groepen: onbehandelde 5xFAD, donepezil plus memantine, laaggedoseerd QFY, mediumgedoseerd QFY en hooggedoseerd QFY. Leeftijdsmatchende mannelijke wild-type (WT) nestgenoten dienden als de WT-controlegroep. De behandelingen werden eenmaal daags toegediend gedurende 220 dagen. (Figuur 1).
Gedragstesten
Grijpkrachttest
De skeletspierkracht van de voorpoten van de muizen werd gemeten met een grijpkrachtmeter23. Tijdens het experiment werd het meetapparaat horizontaal geplaatst, zodat de muis parallel aan het tafeloppervlak bleef. Nadat het apparaat was ingeschakeld, werd de muis voorzichtig op de grijpplaat geplaatst. Zodra de muis de plaat stevig had vastgegrepen, werd de staart met gelijke kracht naar achteren getrokken totdat de muis de grip losliet. De maximale grijpkracht werd genoteerd. Deze meting werd drie keer herhaald, en het gemiddelde van deze waarden werd gebruikt om de grijpkracht van de muis te bepalen.
Gangtest
De regelmaat van de gang van de muizen werd gemeten met CatWalk XT. Het experiment werd onderverdeeld in een trainingsperiode en een testperiode24. Eén dag eerder werden de experimentele muizen overgebracht naar de experimentele ruimte zodat zij konden wennen aan de nieuwe omgeving. Tijdens de trainingsperiode werden de muizen op het startpunt geplaatst en liepen zij langs het kanaal naar het eindpunt. Elke muis werd drie keer per dag getraind. Na 3 dagen training (totdat elke muis snel door het kanaal kon lopen), werden de muizen teruggeplaatst in de kooi. De testperiode was gelijk aan de trainingsperiode, waarbij de computersoftware elke bewegingstraject automatisch analyseerde. Groene stippen werden weergegeven als het traject gekwalificeerd was, oranje stippen waren ongekwalificeerd; voor elke muis waren ten minste drie groene stippen gekwalificeerd, welke werden geanalyseerd met CatWalkXT 10.0 software.
Shuttle box-test
De shuttle box-test werd gebruikt om het vermogen tot conditionele actieve vermijding bij muizen te beoordelen25. De opstelling bestond uit een shuttle box (18 cm x 18 cm) geplaatst in een geluidsisolerende kamer. Het experiment bestond uit een leerperiode van 4 dagen, gevolgd door een testperiode van 1 dag. Op elke leerdag kregen de muizen een adaptatieperiode van 120 s in de shuttle box voordat de training begon. Elke trial begon met een geconditioneerde stimulus van 6 s (70-dB, 1000-Hz toon gecombineerd met licht van 500 lux), gevolgd door een voetshock van 3 s en 0,3 mA afgegeven via de roosterbodem, en werd afgesloten met een inter-trial interval van 12 s. Als de muis tijdens de geconditioneerde stimulus naar het tegenovergestelde compartiment liep, werd de shock weggelaten en werd de respons geregistreerd als actieve vermijding. Als de muis niet overstak tijdens de geconditioneerde stimulus, maar wel tijdens de voetshock, werd dit geregistreerd als een passieve vermijdingsrespons. Als de muis gedurende de gehele trial niet overstak, werd dit geregistreerd als een ontsnappingsfout. De training werd 4 opeenvolgende dagen herhaald met 30 trials per dag. Tijdens de testperiode (dag 5) werd de voetshock weggelaten, terwijl alle andere parameters gelijk bleven aan die in de leerperiode. Het aantal actieve vermijdingsresponsen werd genoteerd als de primaire maat voor leren en geheugen.
Morris water maze
De Morris water maze-test werd gebruikt om het ruimtelijk leervermogen en het geheugen van de proefdieren te beoordelen26. Het experiment werd uitgevoerd in een tank met een diameter van 120 cm en een diepte van 50 cm. De tank was gevuld met troebel wit water en de temperatuur werd gehandhaafd op 21 °C. Een platform met een diameter van 10 cm werd in een van de kwadranten geplaatst op 1 cm onder het wateroppervlak. Rondom het bassin werden visuele aanwijzingen geplaatst als ruimtelijke referentiepunten voor de muizen. Het leerproces vond plaats over vier opeenvolgende dagen, waarbij de sessies van elke dag begonnen in een van de drie kwadranten. De startposities varieerden pseudo-random over de vier windstreken. Bij elke poging eindigde de procedure zodra het dier het platform succesvol had bereikt. Er werd een maximale duur van 60 s per poging vastgesteld; als het dier het platform binnen deze tijd niet kon vinden, werd het voorzichtig naar het platform geleid. Nadat het platform was bereikt, kreeg het dier een korte rustperiode van 10 s voordat het werd teruggeplaatst in de thuiskooi. Na afloop van de leerperiode begon de testperiode 24 u later. Op dag 5 werden de muizen geplaatst in het kwadrant tegenover het platform. De ontsnappingstijd van de testperiode, de bewegingstijd in het doelkwadrant en het aantal oversteken van de oorspronkelijke plek van het onderwaterplatform werden geregistreerd.
Kolonienestingsproef
De dagelijkse activiteiten van de proefdieren werden beoordeeld met de colony nesting test27. Het experiment duurde 24 u, met drie dieren per groep. Na de toediening van het geneesmiddel op dezelfde dag werden nieuwe kooien ingericht en bekleed met 6 g zacht papier voor het nesten, waarna er op 6 u, 12 u en 24 u foto's werden gemaakt. Aan het einde van het experiment kreeg het papier 1 punt als het door de kooi was verspreid en er geen stukken waren afgebeten. Er werden 2 punten toegekend als de papierstukjes aan de zijkant van de kooi waren geclusterd, maar losjes, zonder gevormde nesten en zonder duidelijke scheuren of vouwen; 3 punten als de papierstukjes waren verzameld en gevouwen tot een gevormd maar relatief plat nest zonder duidelijke scheuren; een diep nest met uitgebreid versnipperd papier kreeg een score van 4. Aan het einde van het experiment werd het resterende niet gescheurde weefsel (gedefinieerd als papierfragmenten met een gewicht >0,1 g die niet waren versnipperd of in het nest waren opgenomen) zorgvuldig verzameld, aan de lucht gedroogd en gewogen met een elektronische balans (precisie: 0,01 g).
Bemonstering en monstername
We hebben alleen monsters verzameld van de WT-, 5xFAD- en QFY (2,12 g/kg/d)-groepen. Na CO2 -asfyxie werden de koppen afgezet, werd de rechterhemisfeer snel geopend om de hippocampus en cortex te scheiden, gespoeld met fosfaatgebufferde zoutoplossing (PBS) en geplaatst in 1,5 mL cryovials in vloeibare stikstof. Deze werden bewaard bij -80 oC voor biochemische testen. De linkerhemisfeer werd gefixeerd door immersie in 4% paraformaldehyde gedurende 24 uur, gedehydrateerd door immersie in absolute ethanol, ingebed in paraffine, gesneden in secties van 5 µm en gedeparaffineerd voor immunohistochemische detectie.
Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA)
ELISA's werden uitgevoerd om de hoeveelheden van doeleiwitten in hersenweefsels te kwantificeren. De gehaltes aan Aβ1–40 en Aβ1–42 in hippocampale homogenaten werden gemeten met commerciële kits, terwijl de corticale niveaus van GAP-43, PSD-95 en SYN werden bepaald met kits van Jiangsu Enzyme Immunoassay Industry. Alle procedures werden strikt uitgevoerd volgens de protocollen van de fabrikanten. Standaardseries werden bereid door seriële verdunning volgens de instructies van de kit. De lay-out van de microplaat omvatte blanco wells, standaard-wells, 5xFAD-monster-wells, QFY-behandelde (2,12 g/kg/d) monster-wells en wild-type wells. Voor het laden werden alle monsters tweevoudig verdund met het meegeleverde verdunningsmiddel. Reagentia werden toegevoegd terwijl de pipetpunt loodrecht op de bodem van de well werd gehouden, waarna voorzichtig werd geschud om een grondige menging te garanderen.
Na het afsegelen van de plaat werd de eerste incubatie uitgevoerd bij 37 °C gedurende 30 min. Tijdens deze periode werd de wasbuffer bereid door de geconcentreerde voorraad te verdunnen met ultrapuur water in een verhouding van 1:29 (1 mL concentraat op 29 mL water). Na de incubatie werd de sealfilm verwijderd, de vloeistof afgevoerd en de plaat drooggedept. Elke put werd vervolgens gevuld met 200 µL wasbuffer, 30 s laat staan en daarna geleegd; deze cyclus werd 5 keer herhaald. Enzymgelabelde reagens (50 µL) werd vervolgens toegevoegd aan alle putten behalve de blanks, waarna de plaat opnieuw werd afgesegeld en geïncubeerd bij 37 °C gedurende 30 min, gevolgd door een identieke wasstap van vijf cycli.
Voor de kleurontwikkeling werd 50 µL chromogeenoplossing A aan elke put toegevoegd, gevolgd door 50 µL chromogeenoplossing B, waarbij na elke toevoeging voorzichtig werd gemengd. De plaat werd 10 min in het donker geïncubeerd bij 37 °C. De enzymatische reactie werd beëindigd door 50 µL stopoplossing per put toe te voegen, waardoor de blauwe kleur prompt omsloeg naar geel. De absorbentie (optische dichtheid) werd gemeten bij 450 nm met een microplaatlezer, waarbij blanco putten als referentie dienden; alle metingen werden uitgevoerd binnen 15 min na het stopzetten van de reactie.
Luminex
Corticale niveaus van SASP-factoren werden gemeten met de Bio‑Plex Pro Mouse Cytokine 23‑plex Assay kit, waarbij alle procedures werden uitgevoerd volgens de instructies van de fabrikant. Reagentia werden uit de opslag bij 4 °C gehaald en 30 min voor gebruik gebracht naar kamertemperatuur. Standaardvoorraden werden serieel verdund om een standaardcurve van zeven punten te genereren, plus één blanco well, conform het kitprotocol. Magnetische beads werden vooraf gemengd en verdund tot de aanbevolen werkconcentratie; detectie-antilichamen werden klaargemaakt als werkoplossingen; en het wasbufferconcentraat werd verdund tot 1x met gedeïoniseerd water. PE‑streptavidine-conjugaat werd eveneens verdund tot 1x met behulp van de meegeleverde verdunningsbuffer.
Voor de assay werden 50 µL kraal-suspensie, standaarden, kwaliteitscontroles en verdunde weefselmonsters (5,6 µg/µL) opeenvolgend toegevoegd aan de aangewezen wells volgens het plaatontwerp. De plaat werd vervolgens afgesloten en overnight geïncubeerd bij 4 °C onder orbitale schudding op 800 rpm. Na de incubatie werden de kralen drie keer gewassen met 200 µL wasbuffer per well. Vervolgens werd 50 µL van het voorbereide detectie-antilichaam aan elke well toegevoegd, waarna de plaat 1 u bij kamertemperatuur werd geïncubeerd met schudden op 800 rpm. Na nog drie wascycli werd 50 µL PE‑streptavidine-werkoplossing toegevoegd en werd de plaat nogmaals 30 min bij kamertemperatuur geïncubeerd onder dezelfde schudcondities. Er werd een laatste wasstap uitgevoerd (drie keer met 200 µL wasbuffer), waarna 150 µL wasbuffer aan elke well werd toegevoegd en de plaat 2 min bij kamertemperatuur op 800 rpm werd geschud voordat deze werd uitgelezen op het Bio‑Plex-instrument.
SA-β-Gal kleuring en immunohistochemie
SA-β-Gal-kleuring werd uitgevoerd volgens de Senescence β-Galactosidase Staining Kit. Na SA-β-Gal-kleuring werden de coupes onderworpen aan antigeenherstel door verhitting in citraatbuffer (pH 6,0). Endogene peroxidaseactiviteit werd geblokkeerd door de coupes 10 min bij kamertemperatuur te incuberen in een peroxidase-blokkeringsoplossing. De coupes werden vervolgens overnacht bij 4 °C geïncubeerd met een rabbit monoclonal anti‑Aβ₁-₄₂ antilichaam (1:400). Na het wassen werden de coupes 20 min bij kamertemperatuur geïncubeerd met een anti‑rabbit/mouse IgG secundair antilichaam. Na verder wassen werd de immunoreactiviteit gedurende 2 min gevisualiseerd met DAB. Ten slotte werden de coupes gedehydrateerd, geklaard en gemonteerd met neutrale hars voor microscopisch onderzoek.
Immunofluorescentie
Voor immunofluorescentiekleuring werden paraffinecoupes gedeparaffineerd in xyleen (3 x 15 min) en rehydrateerd via een gradiënt van ethanol (100%, 95% en 75%; telkens 2 x 5 min). Antigeenherstel werd uitgevoerd door de coupes 30 min gedurende 95 °C onder te dompelen in 1x natriumcitraatbuffer, waarna ze geleidelijk afkoelden tot kamertemperatuur. Na drie spoelingen met fosfaatgebufferde zoutoplossing met Tween 20 (PBST) (telkens 5 min) werden de coupes gepermeabiliseerd en geblokkeerd met 10% normaal geitenserum mengandung 0,3% Triton X‑100 gedurende 90 min bij kamertemperatuur. De coupes werden vervolgens 2 u gedurende 37 °C geïncubeerd met primaire antilichamen tegen p21/CIP1/CDKN1A (1:200) en Aβ₁‑₄₂ (1:400). Na vier wasbeurten met PBST (telkens 5 min) werden de coupes 2 u gedurende 37 °C in het donker geïncubeerd met soortspecifieke Alexa Fluor-geconjugeerde secundaire antilichamen (1:500). Na verdere wasbeurten (4 x 5 min in PBST) werden de coupes gemonteerd met een antifade-monteermedium met DAPI en gefotografeerd met een fluorescentiemicroscoop.
Golgi-Cox kleuring
Golgi‑Cox-kleuring werd uitgevoerd met een commerciële kit volgens de instructies van de fabrikant. Oplossingen A en B werden 24 u vóór het experiment gemengd. Nadat de muizen waren geëuthanaseerd, werden de hersenweefsels snel verwijderd, gespoeld met PBS en ondergedompeld in het mengsel van Oplossingen A en B. De weefsels werden 6 u bij kamertemperatuur in het donker bewaard, waarna de impregnatie-oplossing werd vervangen door een verse oplossing en de incubatie gedurende nog eens 2 weken werd voortgezet bij kamertemperatuur in het donker (minimaal 2 mL impregnatie-oplossing per hersenweefsel). De weefsels werden vervolgens overgebracht naar Oplossing C en 24 u geïncubeerd, waarna deze werd vervangen door verse Oplossing C en de incubatie nog 7 dagen werd voortgezet bij kamertemperatuur in het donker. Hersenweefsels werden met een vibratoom gesneden in coupes van 100 µm dikte. De coupes werden gemonteerd op gelatine-gecoate objectglazen en 3 dagen bij kamertemperatuur gedroogd. De objectglazen werden twee keer gespoeld met gedestilleerd water (elk 5 min) en vervolgens 15 min ondergedompeld in een mengsel van Oplossing D, Oplossing E en gedestilleerd water (verhouding 1:1:2). Na twee extra spoelgangen met gedestilleerd water (elk 5 min) werden de coupes gedehydrateerd via een reeks ethanoloplossingen (50%, 75% en 95%; elk 5 min), gevolgd door vier spoelgangen in absolute ethanol (elk 4 min) en drie spoelgangen in xyleen (elk 5 min). Tot slot werden de coupes gedekt met een montage-medium. De beelden werden vastgelegd met een microscoop en de dichtheid van de dendritische spines werd gekwantificeerd met ImageJ.
Statistische analyse
Alle resultaten werden weergegeven als gemiddelde ± SD. De gegevens werden geanalyseerd en in grafieken gezet met GraphPad Prism 8.1.0. De Student's t-test werd gebruikt om twee groepen te vergelijken. Voor vergelijkingen waarbij meerdere groepen betrokken waren, werd een eenweg-ANOVA gebruikt, waarbij paarsgewijze vergelijkingen werden uitgevoerd met de Dunnett-test. Statistische significantie werd vastgesteld op p < 0,05.
Multivariate- en correlatieanalyses
Principal component analyse (PCA) werd uitgevoerd met GraphPad Prism 8.0.1 om de groepsgewijze clustering van SASP-factoren (IL-1α, IL-1β, IL-6, IL-17A, IFN-γ, CCL3, CCL4 en CCL5) tussen de WT-, 5xFAD- en QFY-groepen (2,12 g/kg/dag) te visualiseren (n = 8 per groep). De scoreplot werd gegenereerd op basis van de eerste twee hoofdcomponenten. Er is geen datatransformatie toegepast voorafgaand aan de PCA. Pearson-correlatieanalyse werd uitgevoerd om lineaire relaties te evalueren tussen SASP-factoren en synaptische eiwitten (PSD-95, GAP-43 en SYN), evenals Aβ₁₋₄₀, Aβ₁₋₄₂ en de Aβ₁₋₄₂/Aβ₁₋₄₀-ratio. De analyse werd uitgevoerd met GraphPad Prism, met een tweezijdige significantiedrempel van p < 0,05. Correlatiematrices en een heatmap werden gegenereerd om de sterkte en richting van de associaties te visualiseren.