W biologii zastosowanie skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM) zostało rozszerzone na badania ewolucji strukturalnej, morfologii porównawczej, rozwoju organów oraz charakterystykę populacji lub gatunków1. Dzięki dwuwymiarowemu obrazowaniu struktur mikroskopowych, dziedziny takie jak mikromorfologia i systematyka zyskały na postępach w technice SEM od drugiej połowy 20th wieku. Na przykład wprowadzenie metody napylania w latach 70. umożliwiło obserwacje delikatnych materiałów, takich jak wierzchołki pędów i kwiaty, co usprawniło obrazowanie tkanek nieprzewodzących2,3. SEM wykorzystuje elektrony emitowane z powierzchni preparatu do odwzorowania topografii w środowisku wysokiej próżni4.
Badania z wykorzystaniem SEM koncentrują się zarówno na wnioskowaniu o cechach strukturalnych, jak i na rekonstrukcji procesów wzrostu. Dzięki obserwacjom SEM odkryto nowe cechy strukturalne istotne dla taksonomii i systematyki szerokiego zakresu organizmów. Na przykład cechy roślin wykorzystywane do diagnozy gatunkowej lub klasyfikacji nadrzędnych, takie jak jamki oklejone w drewnie5, zróżnicowanie znamięk6, morfologia nektarników i kwiatów7,8, szczegóły trichomów9 oraz ziarna pyłku10,11, nie mogą być właściwie zobrazowane bez użycia SEM. Pomyślne obserwacje z wykorzystaniem konwencjonalnego SEM przeprowadzono również w przypadku organizmów utrwalonych w formalinie przez długi czas12 oraz okazów roślin z zielników13.
Z drugiej strony badania nad rekonstrukcją procesów wzrostu z wykorzystaniem SEM obejmują szeroki zakres zagadnień, takich jak rozwój organów14, infekcje indukowane przez bakterie15, fizjologia korzeni roślin16, mechanizmy przyczepiania się pasożytów do żywiciela17,18, wpływ leków na pasożyty19, mikopasożytnictwo i antybioza20,21, wady wzrostu22, porównawczy rozwój osobników dzikich i mutantów23 oraz całe cykle życiowe24. Choć środowiskowe skaningowe mikroskopy elektronowe (ESEM)25 mogą oferować istotne zalety w obserwacji mokrych próbek biologicznych w procesach wzrostu, delikatny materiał może zostać uszkodzony nawet w warunkach niskiej próżni ESEM, dlatego wymaga on odpowiedniego przygotowania, aby uniknąć utraty cennych obserwacji morfologicznych.
W niniejszej pracy przedstawiono przegląd specyficznych protokołów obserwacji SEM dla trzech różnych rodzajów próbek: merystemów kwiatowych, oomycetów (Saprolegnia) oraz materiału grzybowego. Protokoły te stanowią kompilację doświadczeń z naszych poprzednich badań opartych na SEM26,27,28,29,30,31,32,33, w których zidentyfikowano konkretne trudności i znaleziono alternatywne rozwiązania. W przypadku porównawczych badań rozwojowych i strukturalnych roślin, zastosowanie SEM rozpoczęło się w latach 70. XX wieku34,35, a od tego czasu badacze odkryli, że niektóre cechy kwiatów są bardziej zmienne, niż wcześniej sądzono36. Rekonstrukcja rozwoju kwiatu wymaga uchwycenia wszystkich etapów pomiędzy młodymi merystemami kwiatowymi a anthezą. Aby osiągnąć ten cel, niezbędne jest, aby topografia próbki oraz integralność ścian komórkowych nie zostały naruszone po utrwaleniu i późniejszym odwodnieniu. Młode merystemy kwiatowe są szczególnie podatne na zapadanie się ścian komórkowych (Ryciny 1a, 1b). Podobnie delikatne struktury, takie jak nektarniki, płatki, znaki i sporangia, wymagają skutecznych i nieinwazyjnych protokołów. Niniejszy przegląd podsumowuje optymalny protokół pozwalający zachować nienaruszone młode i delikatne tkanki do obrazowania SEM.
W przypadku oomycetes (Stramenopiles) – jednej z najbardziej zróżnicowanych i rozpowszechnionych grup pasożytów, których gospodarze obejmują mikroby, rośliny, bezkręgowce i kręgowce37 – istnieją zarodniki, które rosną i rozwijają się w wilgotnym środowisku. Warunek ten stanowi wyzwanie dla obserwacji za pomocą SEM, ponieważ zarodniki wymagają odpowiedniego podłoża, które nie jest zgodne ze standardowymi protokołami SEM. Wśród oomycetes gatunki rodzaju Saprolegnia budzą szczególne zainteresowanie, ponieważ mogą powodować znaczne straty w akwakulturze, rybołówstwie i populacjach płazów38. Wykazano, że cechy mikromorfologiczne, takie jak haczykowate kolce cyst, są użyteczne w identyfikacji gatunków Saprolegnia, co jest kluczowe dla ustanowienia kontroli infekcji i potencjalnych metod leczenia39. Niniejszy protokół eksperymentalny służy do porównania wzorców wzrostu kolców cyst na różnych podłożach oraz do przygotowania próbki do suszenia w punkcie krytycznym (CPD) i późniejszej obserwacji SEM.
W trzecim przypadku pojawiły się interesujące spostrzeżenia po inspekcji zarodników grzybów Phellorinia herculanea f. stellata f. nova (Agaricales)31. Wraz z zarodnikami, przy użyciu SEM, zidentyfikowano grupę nieoczekiwanych komórek pielęgnacyjnych. Przy zastosowaniu poprzednich tradycyjnych protokołów i nieobrobionego materiału, komórki pielęgnacyjne były całkowicie zapadnięte (Rycina 1c). Dalsze wnioski dotyczące konkretnych tkanek powiązanych z zarodnikami można sformułować dzięki prostym, lecz kluczowym modyfikacjom standardowych podejść opisanych w niniejszym opracowaniu (Rycina 1d).
W niniejszym przeglądzie przedstawiono szczegółowe protokoły SEM, które mogą być wykorzystane do rozwiązania różnych problemów związanych z obserwacjami SEM u okrytonasiennych, oomycetes oraz Agaricales, takich jak odpowiednio: zapadanie się komórek i kurczenie się tkanki merystematycznej, nieoptymalny wzrost kolców cyst oraz niszczenie tkanek efemerycznych.

Rycina 1: Porównanie próbek traktowanych bez (a, c) oraz z zastosowaniem (b, d) protokołu FAA-etanol-CPD. (a-b) Pąki kwiatowe Anacyclus clavatus, w połowie rozwoju. Pąk traktowany czwartotlenkiem osmu46 (a) oraz pąk traktowany protokołem FAA-CPD (b). (c-d) Komórki pielęgnacyjne z zarodnikami Phellorinia herculanea f. stellata. Próbki suszone bez żadnej obróbki (c) oraz z zastosowaniem opisanego tutaj protokołu dla Agaricales (d). Zarodniki zaznaczono na pomarańczowo. Skala: (a-b) 100 µm, (c-d) 50 µm. Zdjęcia wykonane przez Y. Ruiz-León. Kliknij tutaj, aby zobaczyć powiększoną wersję tej ryciny.