Starzenie się wiąże się z utratą masy mięśniowej (sarkopenią), siły oraz mocy. Zmniejszona siła, a prawdopodobnie jeszcze ważniejsza kwestia – moc, prowadzą do unieruchomienia, zwiększonego ryzyka urazów oraz obniżenia jakości życia. Trening oporowy jest dobrze znaną strategią przeciwdziałania sarkopenii i pogarszaniu się funkcji mięśni. Orientacyjną ocenę siły mięśni można uzyskać na podstawie obciążenia lub liczby wykonanych powtórzeń. W niniejszym badaniu uzyskano jednak bardziej szczegółowe i dokładne informacje na temat funkcji mięśni, wykorzystując dynamometr izokinetyczny do pomiaru momentu obrotowego podczas skurczu izometrycznego, koncentrycznego i ekscentrycznego, a także kinetyki rozwoju siły.
Wydolność tlenowa, zarówno na poziomie całego organizmu (VO2max), jak i w mięśniach szkieletowych, jest obniżona u osób starszych. Spadek częstości akcji serca wraz z wiekiem wyjaśnia w dużej mierze zmniejszenie VO2max1, jednak przyczynia się do tego również obniżona zdolność utleniająca mięśni, związana głównie z mniejszą aktywnością fizyczną2. Zaburzenia funkcji mitochondrialnych mogą być również zaangażowane w rozwój sarkopenii i insulinooporności3. Wydolność tlenową mięśni oceniano w biopsjach mięśniowych poprzez analizy biochemiczne zawartości enzymów mitochondrialnych i kompleksów białkowych zlokalizowanych zarówno w macierzy (t.j. syntaza cytrynianowa), jak i w wewnętrznej błonie mitochondrialnej. Ponadto zastosowano techniki histochemiczne w celu pomiaru wpływu treningu oporowego na morfologię mięśni (t.j. skład typów włókien, powierzchnię przekroju poprzecznego włókien oraz gęstość naczyń włosowatych). Alternatywną metodą oceny wydolności tlenowej mięśni byłoby zastosowanie spektroskopii rezonansu magnetycznego do pomiaru szybkości resyntezy fosfokreatyny po wyczerpaniu wywołanym wysiłkiem4. Metoda ta pozwala na oszacowanie wydolności tlenowej mięśni in vivo, ale nie pozwala na odróżnienie dysfunkcji mitochondrialnych od zaburzeń krążenia. Ponadto wysokie koszty sprzętu ograniczają zastosowanie tej techniki w większości laboratoriów. Wydolność tlenowa (VO2max i gęstość mitochondriów) może zostać poprawiona poprzez ćwiczenia wytrzymałościowe zarówno u osób młodych, jak i starszych5,6. Jednak wpływ treningu oporowego na te parametry był słabiej badany, szczególnie u osób starszych, a wyniki są sprzeczne7,8,9,10.
Cukrzyca typu 2 jest powszechną chorobą w populacji osób starszych. Brak aktywności fizycznej oraz otyłość to główne czynniki związane ze stylem życia, które wyjaśniają zwiększoną zapadalność na cukrzycę typu 2. Osobom z zaburzoną tolerancją glukozy często zaleca się aerobowe ćwiczenia o niskiej intensywności. Pozostaje jednak niejasne, w jaki sposób trening siłowy u osób starszych wpływa na tolerancję glukozy/wrażliwość na insulinę11,12. Najdokładniejszą metodą pomiaru wrażliwości na insulinę jest technika clamp glukozowy, w której poziom glukozy we krwi utrzymuje się na stałym poziomie poprzez infuzję glukozy w warunkach podwyższonego poziomu insuliny13. Wadą tej techniki jest to, że jest ona czasochłonna, inwazyjna (wymaga kaniulacji tętnicy) i wymaga specjalistycznego zaplecza laboratoryjnego. W niniejszym badaniu zastosowano doustny test tolerancji glukozy, który jest powszechnie stosowany w jednostkach opieki zdrowotnej. Metoda ta jest odpowiednia w przypadku badania wielu osób w ograniczonym czasie.
Procedurę testową i harmonogram badania można podsumować w następujący sposób. Testy należy przeprowadzić w ciągu trzech oddzielnych dni przed i po ośmiotygodniowym okresie, stosując ten sam układ i przybliżony harmonogram czasowy (≥24 h odstępu między każdym dniem, Rycina 1). W pierwszym dniu badań należy zmierzyć: dane antropometryczne, takie jak wzrost, masę ciała, beztłuszczową masę ciała (FFM) oraz obwód uda w górnej części (tj. 15 cm powyżej szczytu rzepki w rozluźnionej pozycji na plecach); wydolność w podmaksymalnym jeździe na rowerze oraz siłę mięśni kolana, zgodnie z opisem w krokach 4 i 5. Drugiego dnia badań należy pobrać biopsję mięśnia uda. Szczegółowy opis znajduje się w kroku 6.1. Ostatniego dnia badań należy przeprowadzić doustny test tolerancji glukozy (OGTT). Szczegółowy opis znajduje się w kroku 7.1. Należy poprosić wszystkich uczestników o unikanie intensywnej aktywności fizycznej przez 24 h oraz o pozostanie na czczo w noc poprzedzającą każdy dzień badań. Jednakże, przed dniem testu OGTT należy poprosić ich o unikanie forsownej aktywności fizycznej przez 48 h. Należy zalecić im przestrzeganie normalnej codziennej aktywności fizycznej oraz nawyków żywieniowych. Należy odnotować, że przed i po interwencji deklarowane przez uczestników obu grup spożycie i rodzaj pokarmów nie uległy zmianie.

Rycina 1: Protokół eksperymentalny. Schemat blokowy. Odstępy czasowe między trzema testami przed i po interwencji były podobne dla każdego badanego i wynosiły co najmniej 24 h. Dalsze szczegóły podano w tekście. Rycina została zmodyfikowana na podstawie pracy Frank et al. Scand. J. Med. Sci. Sports. 2016: 26, 764-73.28 Kliknij tutaj, aby wyświetlić powiększoną wersję tej ryciny.
Celem niniejszego badania było zbadanie wpływu krótkotrwałego treningu oporowego u osób starszych na oksydacyjną wydolność mięśni oraz tolerancję glukozy. Drugim celem była analiza wpływu na siłę, moc oraz jakościową poprawę parametrów mięśniowych (t.j. białek zaangażowanych w sygnalizację komórkową i skład typów włókien mięśniowych).