Synchrotronowy XRF jest używany w wielu dyscyplinach od wielu dziesięcioleci. Na przykład, został on wykorzystany w biologii w badaniach takich jak to przeprowadzone przez Geraki i wsp., w których określili ilościowo śladowe ilości stężeń metali w rakowej i nienowotworowej tkance piersi 1. Mówiąc bardziej ogólnie, ilościowy XRF został zastosowany w szerokim zakresie badań biologicznych dotyczących stężeń metali w komórkach i tkankach, jak opisali Paunesku i wsp.2. Podobnie, protisty morskie były badane pod kątem pierwiastków śladowych 3,4, a nawet zaobserwowano rozkład mikro- i makroskładników odżywczych w komórkach roślinnych 5. Praca Kemnera i wsp.6, który zidentyfikował wyraźne różnice w morfologii i składzie pierwiastkowym w pojedynczych komórkach bakteryjnych, był również możliwy dzięki ilościowej analizie XRF. Dodatkowo, co jest szczególnie istotne dla przykładu przedstawionego w niniejszym dokumencie, materiałoznawcy badający urządzenia z ogniwami słonecznymi wykorzystali XRF o wysokiej rozdzielczości do badań nad istnieniem submikronowych zanieczyszczeń metalami w półprzewodnikach krzemowych 7,8, korelacyjne prace nad tym, jak rozkłady pierwiastków wpływają na wydajność elektryczną w urządzeniach solarnych 9,10oraz identyfikacja gradientów zależnych od głębokości cienkowarstwowych ogniw słonecznych CIGS za pomocą fluorescencji rentgenowskiej (GIXRF) 11.
Wiele z tych badań wykorzystuje nie tylko możliwości synchrotronowej fluorescencji rentgenowskiej o wysokiej rozdzielczości do badania rozkładu przestrzennego, ale także kwantyfikację informacji do wyciągania wniosków numerycznych. W wielu badaniach kluczowe znaczenie ma znajomość stężeń pierwiastków związanych z wyżej wymienionymi rozkładami przestrzennymi. Na przykład w pracy Geraki i wsp. badanie wymagało ilościowego określenia różnicy w stężeniach żelaza, miedzi, i potasu w rakowych i nienowotworowych tkankach piersi, aby lepiej zrozumieć, jakie stężenia stają się szkodliwe dla tkanek ludzkich 1. Podobnie praca Luo i wsp. wykorzystano ilościowo określony XRF do identyfikacji niewielkich ilości chloru zawartego w perowskitowych ogniwach słonecznych podczas syntezy zarówno z prekursorami zawierającymi chlor, jak i bez nich 12. Dlatego w przypadku niektórych badań, w których potrzebne są stężenia pierwiastków, właściwym krokiem jest właściwa kwantyfikacja.
Proces ilościowego określania stężeń pierwiastków na podstawie pomiarów fluorescencji rentgenowskiej (XRF) przekształca intensywność fluorescencji na stężenia masowe (np. μg/cm2). Widma surowe przedstawiają liczbę fotonów zebranych przez detektor fluorescencji dyspersyjnej energii w funkcji energii. Widma są najpierw dopasowywane, a następnie porównywane ze standardowym pomiarem w celu obliczenia danych ilościowych. W szczególności pierwszy etap dopasowania widm fluorescencyjnych ma kluczowe znaczenie nawet dla analizy jakościowej pierwiastków. Dzieje się tak, ponieważ przed dopasowaniem zliczenia są kategoryzowane na podstawie ich energii, co staje się problemem, gdy w próbce znajdują się dwa pierwiastki o podobnych przejściach fluorescencyjnych. W takiej sytuacji liczniki mogą być nieprawidłowo skażone do koszy, a tym samym skojarzone z niewłaściwym elementem.
Często konieczne jest również ilościowe określenie widm XRF, aby dokładnie wyciągnąć wnioski na temat względnych ilości pierwiastków w próbce. Bez odpowiedniej kwantyfikacji, liczby ciężkich i lżejszych pierwiastków będą porównywane bezpośrednio, ignorując różnice w przekroju czynnym przechwytywania, prawdopodobieństwie absorpcji i fluorescencji, tłumieniu fotonów fluorescencyjnych oraz odległości krawędzi absorpcji pierwiastka od padającej energii, które wpływają na liczbę fotonów uderzających w detektor. W związku z tym proces dopasowywania widm do każdej mapy i porównywania natężeń pików ze wzorcem, które są wykonywane w poniższej procedurze, ma kluczowe znaczenie dla dokładnej kwantyfikacji każdego ze stężeń pierwiastków.
Pokazujemy, jak przeliczyć surowe liczby fotonów fluorescencji na jednostki mikrogramów na centymetr kwadratowy (μg/cm2), najpierw dopasowując integralne widmo lub zsumowane widmo wszystkich indywidualnych widm wytwarzanych w każdym punkcie pomiarowym lub pikselu na mapie 2D. Widmo to pokazuje względne natężenia różnych pierwiastków zawartych w próbce. Odległość, w jakiej znajduje się krawędź absorpcyjna danego pierwiastka od padającej energii wiązki, wpływa na intensywność ich pików fluorescencji. Ogólnie rzecz biorąc, im bliżej siebie znajdują się te dwie energie, tym większa intensywność wytwarzana dla tych pierwiastków, chociaż nie zawsze tak jest. Rysunek 4 w Ref 13 pokazuje zależność długości absorpcji fotonów promieniowania rentgenowskiego, która bezpośrednio odnosi się do wynikowej intensywności, dla większości pierwiastków w perowskitowym ogniwie słonecznym z jodkiem ołowiu metyloamonu. Pokazuje to reakcję fluorescencyjną pierwiastków w odniesieniu do energii i pokazuje, że nie jest to ciągły spadek odpowiedzi wraz ze wzrostem odległości od padającej energii, ale raczej, że jest ona również zależna od samego pierwiastka.
Wynikiem tej zależności jest to, że surowe stężenia pierwiastków mogą wydawać się wyższe dla kanałów pierwiastków o energiach wzbudzenia bliższych energii padania, nawet jeśli rzeczywiste ilości tych pierwiastków są niższe w stosunku do innych pierwiastków o energiach wzbudzenia dalej od padania. Dlatego zależność energetyczna intensywności, wraz z innymi czynnikami, takimi jak zmiany wydajności fluorescencji, różne krawędzie absorpcji, czułość detektora i tło pomiarowe itp., jest powodem, dla którego dopasowanie danych jest bardzo ważne przed wyciągnięciem wniosków na temat obserwowanych wielkości pierwiastków. Następnie stosujemy algorytm dopasowania do całkowego spektrum, w którym użytkownik definiuje elementy i parametry, które mają pasować, za pomocą dokumentu tekstowego.
Algorytm stworzony przez Vogta i wsp. 14, korzysta z filtrowania regionów zainteresowania (ROI), w którym integruje regiony szczytowe niektórych elementów, oraz analizy głównych składowych (PCA). Po pierwsze, PCA jest wykonywana w celu zidentyfikowania tylko tych elementów i pików, które są bardzo silnie widoczne. Pozwala to na oddzielenie szumu od prawdziwego sygnału. Następnie zidentyfikowane główne składniki są numerycznie określane ilościowo, co jest ważne dla dekonwolucji różnych pików pierwiastków o tej samej energii wzbudzenia, na przykład nakładających się na siebie Au Mα i P Kα. Wreszcie, filtrowanie ROI może być stosowane do danych numerycznych poprzez integrację w określonych regionach.
Aby powiązać liczby ze stężeniami pierwiastków, dobrze określone ilościowo odniesienie (często określane jako "standard") jest mierzone w tych samych warunkach pomiaru, geometrii i energii, co badana próbka. Norma ta często pochodzi z drezdeńskiego AXO lub z Narodowego Instytutu Standaryzacji i Technologii (NIST). Obejmują one wiele różnych elementów i zawierają tabelaryczne rozkłady pierwiastków. Normalizacja zmierzonych liczb próbki będącej przedmiotem zainteresowania do liczb wzorca w tych samych warunkach pomiaru stanowi podstawę do elementarnej kwantyfikacji próbki będącej przedmiotem zainteresowania.
Dokładniej, MAPS identyfikuje elementy i ich stężenia standardu albo na podstawie faktu, że informacje o standardzie są znane programowi (jak to ma miejsce w przypadku standardów AXO i NIST), albo poprzez dane wprowadzone do osobnego pliku (w przypadku użycia innego standardu). Na podstawie tych informacji program odnosi zmierzone intensywności elementów wzorcowych w ustawieniach pomiaru do przewidywanego stężenia osadzonego w MAPS. Następnie tworzy współczynnik skalowania, aby dostosować go do dowolnego przesunięcia i ekstrapoluje ten współczynnik skalowania na wszystkie pozostałe elementy, które nie są uwzględnione w normie. Współczynnik skalowania obejmuje następnie przesunięcie w stosunku do ustawień pomiaru oraz informacje dostarczone w MAPS do liniowego przeliczenia surowych zliczeń na gęstość powierzchniową w μg/cm2.
Tutaj pokazujemy, jak korzystać z programu MAPS, opracowanego przez Dr. S. Vogta, do ilościowego określania danych uzyskanych z linii badawczych zdolnych do fluorescencji w Argonne National Laboratory (ANL) 14. Dane użyte do demonstracji zostały uzyskane w sektorze 2-ID-D ANL przy użyciu konfiguracji pomiarowej pokazanej na rysunku 1 na rysunku 10. Procedura dopasowania może być również zastosowana do danych pobranych z innych linii badawczych, jednak należy pamiętać, że niektóre cechy linii ANL są wbudowane w program i będą wymagały aktualizacji.