Pomiary elektrofizjologiczne CMAP z wykorzystaniem elektrod igłowych stanowią małoinwazyjną i bardzo czułą metodę monitorowania funkcji nerwowo-mięśniowych w czasie. Technika opisana w niniejszym materiale umożliwia ocenę przewodnictwa nerwowego w kończynach przednich myszy, a tym samym dostarcza informacji o funkcjonalności nerwu.
Amplitudy i latencje CMAP mierzono w kończynach tylnych i przednich w przebiegu choroby w dwóch modelach mysich ALS, SOD1-G93A9 oraz PrP-hFUS-WT310 (Rycina 3), a także w modelu mysim CMT, C61-PMP2211,12 (Rycina 4). Modele mysie ALS stworzono poprzez nadekspresję ludzkich genów związanych z ALS, a mianowicie zmutowanego genu SOD1 lub genu FUS typu dzikiego. W obu modelach u myszy rozwija się obraz ALS przypominający postępującą degenerację neuronów ruchowych prowadzącą do paraliżu. W kontrolnych miotach nie-transgenicznych amplituda CMAP w kończynach tylnych i przednich nie zmieniała się w czasie (Rycina 3A). Z drugiej strony, amplituda CMAP nerwu kulszowego w kończynie tylnej była drastycznie obniżona u myszy SOD1-G93A, jeszcze przed wystąpieniem objawów w okolicach 60 dnia życia (podczas gdy pierwsze objawy ruchowe zazwyczaj obserwuje się w wieku trzech miesięcy)13. Amplituda w tym wieku u miotów nie-transgenicznych (non-tg) wynosiła 90 mV, podczas gdy u myszy SOD1-G93A wynosiła ona zaledwie 30 mV. W miarę postępu choroby do późnego stadium objawowego w wieku 150 dni odnotowano jedynie minimalny dalszy spadek amplitudy. Spadek amplitudy CMAP, a zatem degeneracja aksonów, była opóźniona w nerwach splotu ramiennego kończyn przednich w porównaniu z nerwem kulszowym kończyn tylnych. W kończynach przednich postęp choroby był również bardziej zauważalny, ponieważ amplituda CMAP spadła z 70 mV do 30 mV w pomiarach wykonanych przed i po wystąpieniu deficytów ruchowych u tych myszy.
W modelu mysim ALS PrP-hFUS-WT3 wystąpienie deficytów motorycznych rozpoczyna się mniej więcej w 28. dniu życia10, co zbiega się z początkiem spadku amplitudy CMAP. Jest to model choroby o bardziej przyspieszonym przebiegu, ponieważ myszy osiągają stadium końcowe mniej więcej w 65. dniu życia. Spadek amplitudy CMAP następował szybciej w nerwie kulszowym kończyny tylnej w porównaniu z splotem ramiennym kończyny przedniej, co wskazuje na wcześniejszą degenerację aksonalną w kończynach tylnych (Rycina 3D). Obserwacja ta potwierdza obserwacje kliniczne w obu tych modelach mysich, w których kończyny tylne są sparaliżowane znacznie wcześniej niż kończyny przednie, które pozostają funkcjonalne aż do późnych etapów procesu chorobowego.
Ogólnie czas utajenia od momentu stymulacji do zainicjowania potencjału czynnościowego był krótszy w kończynach przednich w porównaniu do kończyn tylnych (Rycyna 3B, E). Wynika to po prostu z krótszej odległości między elektrodami stymulującymi a rejestrującymi. Czas utajenia dostarcza informacji o stopniu mielinizacji aksonów. Zaobserwowaliśmy, że czasy utajenia CMAP ulegają wydłużeniu w miarę postępu choroby w modelach mysich ALS, mimo że ALS nie jest chorobą demielinizacyjną. Jest to najprawdopodobniej spowodowane utratą większych aksonów ruchowych o szybszym przewodzeniu.
Myszy C61-PMP22 wykazujące nadekspresję 3-4 kopii ludzkiego genu PMP22 oraz myszy heterozygoczne odtwarzają bardzo łagodny fenotyp choroby CMT1A z niewielką demielinizacją i zredukowanymi CMAP, jednak bez widocznego fenotypu11,12. U myszy C61-PMP22 w wieku 1,5-2 lat amplitudy CMAP są zredukowane, a latencje wydłużone zarówno w kończynach tylnych, jak i przednich (Rycina 4). Reprezentatywne zapisy wykazujące zmniejszoną amplitudę i opóźnioną odpowiedź w porównaniu z zapisem od zdrowego osobnika przedstawiono odpowiednio na Rycini 2C, B. Latencje CMAP w kończynach przednich nie są w takim stopniu zaburzone, jak w kończynach tylnych. Jest to zgodne z obrazem klinicznym pacjentów z CMT1A, u których częściej stwierdza się znacznie zredukowane lub niewykrywalne CMAP w kończynach dolnych ze względu na patofizjologiczną naturę CMT jako zaburzenia zależnego od długości włókien14. Dodatkowo stopień ciężkości choroby koreluje z amplitudą CMAP, a nie z latencją czy prędkością przewodzenia, ponieważ amplitudy korelują ze stopniem integralności aksonalnej14,15. Niemniej jednak wyniki wskazują, że metoda ta jest wystarczająco czuła, aby wykryć procesy demielinizacyjne, takie jak te obserwowane w CMT1A.
Zmienność amplitudy i latencji była najniższa w grupach nietransgenicznych (współczynnik zmienności odpowiednio 2-15% i 1-13%). We wszystkich przypadkach zwierząt transgenicznych odnotowano większą zmienność pomiarów (współczynnik zmienności dla amplitudy 8-51% oraz dla latencji 1-21%), co najprawdopodobniej wynika z różnic w postępie choroby u poszczególnych zwierząt. We wszystkich przypadkach zmienność była podobna w kończynach tylnych i przednich. Zgłoszono, że zmienność przy zastosowaniu elektrod igłowych i powierzchniowych jest zbliżona16.
Wymagane natężenia bodźca nie różniły się znacząco pomiędzy modelami nietransgenicznymi a modelami ALS (Rysunek 3C, F). Podobnie, bodziec wymagany do osiągnięcia stymulacji supramaksymalnej w tych przypadkach był zbliżony dla kończyn przednich i tylnych i wynosił od 5-12 mA. W przypadku CMT odnotowano konieczność zwiększenia natężenia bodźca17 i ten sam fenotyp zaobserwowano u myszy C61-PMP22 (Rysunek 4C). Zjawisko to wyjaśniono zwiększoną impedancją elektryczną wynikającą z hipertroficznych zmian endoneuralnych17.
Aby potwierdzić, że amplituda CMAP zarejestrowana z przednich kończyn wynikała ze stymulacji nerwu, a nie stymulacji mięśnia, wykonaliśmy jednostronną częściową aksotomię splotu ramiennego u 5-miesięcznych nietransgenicznych myszy C57BL/6Jax (samców i samic) (Rysunek 5). Aksotomia zmniejszyła amplitudę CMAP z 90 mV do 20 mV, co wskazuje, że w wyniku operacji odcięta została większość aksonów. Nie odnotowano zmian amplitudy w przeciwległej kończynie przedniej ani w kończynach tylnych. Wynik ten jednoznacznie wskazuje, że odpowiedź wykryta w mięśniu dwugłowym ramienia była efektem stymulacji nerwu, a nie stymulacji mięśnia.

Rycina 3. Amplituda CMAP, latencja i wymagany bodziec w przebiegu choroby w kończynach tylnych i przednich w modelach mysich ALS. Pomiary u myszy transgenicznych (tg) SOD1-G93A (A-C) i PrP-hFUS-WT3 (D-F) oraz u nietransgenicznych (non-tg) osobników z jednego miotu przeprowadzono w momencie wystąpienia objawów ruchowych, w stadium objawowym oraz w późnej fazie objawowej procesu chorobowego, odpowiednio w wieku 57, 91 i 147 dni (d) lub w dniach 29, 38 i 53 dla myszy SOD1-G93A i PrP-hFUS-WT3. Kolor czarny: kończyna tylna nietransgeniczna, czarna przerywana linia: kończyna przednia nietransgeniczna, kolor szary: kończyna tylna transgeniczna, szara przerywana linia: kończyna przednia transgeniczna. Wyniki przedstawiono jako średnia ± SD. Amplitudy (A, D) były stabilne w czasie u zwierząt nietransgenicznych zarówno w kończynach tylnych, jak i przednich. U zwierząt transgenicznych amplitudy spadały w przebiegu procesu chorobowego. Latencje (B, E) były w mniejszym stopniu dotknięte chorobą, a główne różnice zaobserwowano między kończynami tylnymi i przednimi, niezależnie od genotypu. Zmienność wymaganego bodźca (C, F) była minimalna we wszystkich grupach. Dla SOD1-G93A N = 4 we wszystkich grupach z wyjątkiem tg 147 d, gdzie N = 3. Dla myszy PrP-hFUS-WT3 w grupach wiekowych 29, 38 i 53 N wynosi odpowiednio 4, 5 i 4 dla non-tg oraz 7, 5 i 3 dla tg. Symbole oznaczają różnice między grupami w następujący sposób: *: kończyna tylna non-tg vs. kończyna tylna tg, #: kończyna przednia non-tg vs. kończyna przednia tg, ¤: kończyna tylna non-tg vs. kończyna przednia non-tg, szara *: kończyna tylna tg vs. kończyna przednia tg. Dwuway ANOVA z testem porównań wielokrotnych Tukeya, *: p < 0.05, **: p < 0.01, ***: p < 0.001, ****: p < 0.0001.#: p < 0.05, ##: p < 0.01, ###: p < 0.001, ####: p < 0.0001.¤: p < 0.05, ¤¤: p < 0.01, ¤¤¤: p < 0.001, ¤¤¤¤: p < 0.0001. Kliknij tutaj, aby wyświetlić powiększoną wersję tej ryciny.

Rycina 4. Amplituda CMAP, latencja i wymagany bodziec w kończynach tylnych i przednich u myszy CMT1A. Pomiary u myszy transgenicznych (tg) C61-PMP22 oraz nietransgenicznych (non-tg) z tego samego miotu przeprowadzono w wieku 1,5-2 lat. Amplituda (A) była obniżona zarówno w kończynach tylnych, jak i przednich u myszy transgenicznych. Latencja (B) była wydłużona we wszystkich kończynach u myszy z CMT, a pomiar ten pozwolił na wykrycie nawet subtelnych zmian w kończynach przednich. Wymagana intensywność bodźca (C) była zwiększona u myszy C61-PMP22, co odpowiada fenotypowi stwierdzanemu u pacjentów z CMT1A. Wyniki przedstawiono jako średnia ± SD, dla non-tg N = 4 i tg N = 3. Dwuczynnikowa analiza ANOVA z testem porównań wielokrotnych Sidaka,**: p < 0.01, ****: p < 0.0001. Kliknij tutaj, aby wyświetlić powiększoną wersję tej ryciny.

Rysunek 5. Potencjały czynnościowe kończyny przedniej są wywołane stymulacją nerwu. Aby wykluczyć możliwość, że obserwowana odpowiedź CMAP była spowodowana stymulacją mięśni, przeprowadzono (częściową) aksonotomię splotu ramiennego. Amplitudę (A) i czas utajenia (B) CMAP rejestrowano przed (pre) oraz 4 dni po (post) aksonotomii splotu ramiennego u dorosłych myszy nietransgenicznych. Aksonotomia zmniejszyła amplitudę CMAP, co wskazuje, że odpowiedź wynikała ze stymulacji nerwu. Czarny: kończyna tylna, szary: przeciwległa kończyna przednia, szary przerywany: jednostronna kończyna przednia. Wyniki przedstawiono jako średnia ± SD, N = 2. Kliknij tutaj, aby wyświetlić powiększoną wersję tego rysunku.