Metoda transfekcji odwrotnej stanowi kluczową adaptację metodologiczną dla komórek starzejących się, która pozwala pokonać fundamentalne bariery, jakie komórki te stawiają standardowym metodom transfekcji. W przeciwieństwie do transfekcji bezpośredniej, w której komórki są najpierw wysiewane i poddawane adhezji przed dodaniem kompleksów transfekcyjnych, transfekcja odwrotna polega na dodaniu komórek w zawiesinie bezpośrednio na uprzednio sformowane kompleksy mRNA hTERT-lipidy. Technika ta drastycznie zwiększa wydajność transfekcji w komórkach starzejących się poprzez maksymalizację ekspozycji na kompleksy transfekcyjne podczas krytycznej fazy przywierania, kiedy przebudowa błony jest najintensywniejsza.
Kluczowa zmiana koncepcyjna w niniejszym protokole polega na potraktowaniu komórek senescencyjnych jako odrębnego problemu w kontekście dostarczania substancji, a nie jedynie jako trudniej transfekowalnych wersji komórek młodych. W procesie senescencji globalne zmiany w składzie lipidów błonowych, obejmujące fosfolipidy, sfingolipidy i cholesterol, zmieniają płynność błony, jej krzywiznę oraz oddziaływania białko-lipid, przyczyniając się jednocześnie do powstania fenotypu wydzielniczego związanego z senescencją1,2,3. Komórki senescencyjne wykazują również zmniejszoną endocytozę receptorową zależną od klatryny i kaweol oraz zmieniony szlak endocytyczny, co jest częściowo spowodowane obniżeniem poziomu amfifizyny-1 i kompensacyjnymi zmianami w ekspresji kaweolin, które osłabiają pobieranie zapośredniczone przez receptory i sygnalizację4,5,6. Równocześnie dochodzi do dysregulacji osi późny endosom-lizosom regulowanej przez Rab7 oraz szerszej sieci endosomalno-autofagiczno-lizosomalnej (EAL), przy czym Rab7 pełni rolę głównego regulatora dojrzewania endolizosomów i fuzji autofagosomów z lizosomami, które ulegają zaburzeniom w procesach starzenia i neurodegeneracji7.
Komórki senescentne powszechnie zwiększają ekspresję wielu komponentów systemu przetwarzania i adaptacji lizosomalnej (LYPAS), w tym napędzaną przez TFEB/TFE3 biogenezę lizosomów oraz autofagię pośredniczoną przez białka opiekuńcze, co prowadzi do zwiększenia masy lizosomalnej. Jednakże pojedyncze lizosomy często wykazują podwyższone pH wewnątrzświetlne, uszkodzenia błon oraz zmienną zdolność proteolityczną, co przyczynia się do dysfunkcji lizosomów pomimo ich zwiększonej liczebności8,9,10,11. Wspólnie zmiany te mogą bardziej efektywnie kierować zinternalizowany materiał do degradacyjnych przedziałów endolizosomalnych, zwiększając prawdopodobieństwo, że dostarczone RNA lub białko zostanie zdegradowane przed produktywnym uwolnieniem do cytozolu9,10,11. Transfekcja odwrotna bezpośrednio celuje w najwcześniejszy etap przebudowy błon podczas adhezji, wymuszając trwały, wysokowartościowy kontakt między komórkami a kompleksami mRNA-lipid i przynajmniej częściowo omijając upośledzoną endocytozę w stanie stacjonarnym w w pełni adherentnych komórkach senescentnych4,5,6,12.
W kwestii projektowania RNA protokół zakłada, że w kontekście starzenia się organizmu prosta baza składająca się z czapeczki i ogona jest niewystarczająca: pełna modyfikacja nukleozydowa (na przykład pseudourydyna lub N1‑metylopseudourydyna oraz 5‑metylocytydyna) jest traktowana jako niezbędna, aby oddzielić translację od wykrywania przez endosomalne receptory Toll-podobne i indukcji interferonu typu I. Prace fundamentalne wykazały, że włączenie zmodyfikowanych nukleozydów do RNA hamuje aktywację TLR3, TLR7 oraz TLR8 i znacząco redukuje produkcję cytokin przez komórki dendrytyczne, co stanowi podstawę mechanistyczną dla obniżonej wrodzonej immunogenności obecnych platform mRNA z modyfikowanymi nukleozydami13. Nowsze przeglądy dotyczące szczepionek mRNA–LNP oraz leków opartych na mRNA podkreślają skoordynowaną inżynierię czapeczki 5′, regionów UTR, sekwencji kodującej i ogona poly(A) w celu zwiększenia stabilności i translacji in vivo przy jednoczesnym minimalizowaniu aktywacji wrodzonej odpowiedzi immunologicznej14. W szczególności długość i architektura ogona poly(A) okazały się kluczowymi czynnikami determinującymi stabilność mRNA transkrybowanego in vitro oraz wydajność translacji, co skłania do stosowania wydłużonych lub zmodyfikowanych konstrukcji poly(A) w terapeutycznym mRNA15.
Dodatkowo protokół ten w sposób jawny zapewnia ochronę przed zewnątrzkomórkowymi i endosomalnymi RNazami podczas tworzenia kompleksów i ich pobierania, wraz z określonym oknem ucieczki endosomalnej przy użyciu przejściowego czynnika lysosomotropowego, takiego jak chlorochina16,17. Chlorochina od dawna jest stosowana jako funkcjonalna sonda barier endosomalnych i może znacząco zwiększyć stopień oddziaływania z celem oraz wyciszanie przez siRNA lub oligonukleotydy antysensowne poprzez promowanie rozpadu błony endosomalnej i ucieczki kwasów nukleinowych do cytozolu18. Jednocześnie obrazowanie żywych komórek oraz obrazowanie superrozdzielcze mRNA dostarczanego przez LNP wykazały, że efektywne dostarczenie jest silnie ograniczone przez rzadkie zdarzenia ucieczki z endosomów wczesnych/recyklingujących, a nie przez samo początkowe pobieranie, co podkreśla znaczenie celowego zaprojektowania etapu ucieczki endosomalnej w terapiach opartych na mRNA19.
Wspólnie te związane ze starzeniem się zmiany w dynamice błon, transporcie endocytycznym, przetwarzaniu lizosomalnym oraz aktywacji odporności wrodzonej tworzą znaczne bariery dla efektywnego dostarczania mRNA. Opisana tutaj strategia transfekcji odwróconej została opracowana w celu przezwyciężenia tych ograniczeń poprzez połączenie zoptymalizowanej inżynierii mRNA, ochrony przed RNazami, zwiększonego ucieczki z endosomów oraz bezpośredniej ekspozycji przywierających komórek na preformowane kompleksy mRNA-lipid. Chociaż jako modelowy ładunek wykorzystano mRNA hTERT, opisany schemat postępowania ma szerokie zastosowanie w dostarczaniu innych dużych terapeutycznych transkryptów mRNA do starzejących się i trudnych do transfekcji populacji komórek20,21,22.