Reprezentatywny jednoczesny zapis odpowiedzi astroglialnych i neuronalnych (fEPSP) wywołanych synaptycznie w obszarze CA1 hipokampa przedstawiono na Rysunku 2 A-B. Wywołany prąd astroglialny jest dwufazowy, t. j. składa się z przejściowego prądu wychodzącego oraz powoli zanikającego prądu wchodzącego (> 10 s) (Rysunek 2B). Prąd wychodzący odzwierciedla wywołany fEPSP i jest blokowany po zahamowaniu jonotropowych receptorów glutaminianowych przez kwas kynurenowy (ciemnoszara linia, Rysunek 2B)3. Większość powolnego prądu wchodzącego odzwierciedla napływ potasu do astrocytu w następstwie depolaryzacji postsynaptycznej, ponieważ jest on również zniesiony przez kwas kynurenowy, który hamuje aktywność postsynaptycznych jonotropowych receptorów glutaminianowych (Rysunek 2B oraz Rysunek 2C1)3-6, co uznaje się za główne źródło (80 %) uwalniania potasu7. Pozostały, szybko narastający i zanikający prąd wchodzący jest hamowany przez antagonistę GLT DL-TBOA (jasnoszara linia, Rysunek 2B oraz Rysunek 2C2). Post-hoc odjęcie pozostałego powolnego prądu w TBOA (jasnoszara linia) od prądu w kwasie kynurenowym (ciemnoszara linia) pozwala na wyizolowanie czystego prądu transporterów glutaminianu w astroglii (czarna linia), jak zilustrowano na Rysunku 2C2. Trwały, powoli zanikający prąd w kwasie kynurenowym i TBOA (jasnoszara linia, Rysunek 2B oraz Rysunek 2C2) może być zablokowany przez TTX (dane nie przedstawiono) i najprawdopodobniej odzwierciedla akumulację zewnątrzkomórkowego K+ uwalnianego podczas pobudzenia aferentnego presynaptycznego3. Umiarkowana pojedyncza stymulacja kolaterali Schaffera indukuje stosunkowo duży wywołany synaptycznie prąd astroglialny w porównaniu z niewielką wywołaną depolaryzacją zarejestrowaną w tej samej komórce (Rysunek 2D). Wynika to z niskiej oporności błony astrocytów. Rejestracja dynamiki potencjału błony astroglialnej wywołanej synaptycznie, zilustrowana na Rysunku 2D, stanowi bezpośredni pomiar lokalnych poziomów zewnątrzkomórkowego potasu8. Normalizacja wywołanych odpowiedzi astroglialnych do podstawowej aktywności neuronalnej umożliwia bezpośrednie porównanie różnych eksperymentów, co wykazano niedawno6. Prądy astroglialne mogą ponadto bardzo wiarygodnie monitorować zmiany w transmisji pobudzającej, ponieważ całkowity wywołany synaptycznie prąd astroglialny liniowo podąża za wzrostem fEPSP (Rysunek 2E). Prądy astroglialne odzwierciedlają również krótkotrwałą plastyczność synaptyczną, ponieważ – podobnie jak neurony – wykazują one facylitację podwójnego impulsu (Rysunek 2F). Podwójna rejestracja whole-cell z komórki piramidalnej CA1 i astrocytu ujawnia bardzo różny przebieg elektrofizjologiczny obu typów komórek, ponieważ neuron wykazuje potencjały czynnościowe w odpowiedzi na impuls depolaryzujący, podczas gdy sąsiedni astrocyt pozostaje nieaktywny (Rysunek 3A-B). Jednakże umiarkowana stymulacja kolaterali Schaffera może jednocześnie wywołać szybki pobudzający potencjał postsynaptyczny w komórce piramidalnej CA1 oraz szybkie prądy wychodzące i powolne prądy wchodzące w sąsiednim astrocycie (Rysunek 3B2). Podwójne rejestracje odpowiedzi neuronalnych i astroglialnych wywołanych synaptycznie mogą być również prowadzone w obszarze CA3 hipokampa, co pokazano na Rysunku 3C. Rzeczywiście, pojedyncza stymulacja włókien mszystych CA3 wywołuje w warunkach bazowych bardzo małe odpowiedzi neuronalne, rejestrowane jako lokalne fEPSP, powiązane z małymi, szybkimi prądami wychodzącymi i powolnymi prądami wchodzącymi w astrocytach (Rysunek 3D1). W przeciwieństwie do tego, stymulacja włókien mszystych CA3 z częstotliwością 1 Hz przez kilka sekund silnie potęguje fEPSP, podczas gdy odpowiedź astroglialną zwiększa jedynie umiarkowanie (Rysunek 3D2).

Rycina 1. Izolacja hipokampa w celu przygotowania przekrojów poprzecznych. Aby wypreparować mózg, należy przeciąć czaszkę wzdłuż linii środkowej (a). Wykonać cięcie wieńcowe na poziomie opuszki węchowej (b), a następnie na poziomie móżdżku (c). Ostrożnie usunąć czaszkę za pomocą pęsety (d), rozdzielić obie półkule skalpelem (e) i przenieść je małą łyżeczką do zimnego, natlenionego roztworu ACSF (f). Po ok. 5 min równoważenia, umieścić jedną półkulę na suchej chusteczce powierzchnią przyśrodkową do góry (g). Za pomocą dwóch łyżeczek usunąć wzgórze i podwzgórze (h-j). Hipokamp jest teraz widoczny, co zilustrowano liniami przerywanymi (k). Wypreparować hipokamp łyżeczką, zaczynając od kątora, widocznego jako biała struktura (l-m). Przenieść hipokamp z powrotem do zimnego roztworu ACSF. Przygotować mały blok agarozy, ułożyć oba hipokampy stroną alveus do góry, a brzuszną częścią hipokampa skierowaną ku krawędzi bloku agarowego, a następnie ostrożnie odsączyć cały nadmiar cieczy, aby zapewnić dobre przyleganie do agaru (n). Przykleić hipokamp przymocowany do bloku agarowego do części brzusznej (o).

Rycina 2. Symultaniczne odpowiedzi neuronalne i astroglialne wywołane synaptycznie w obszarze CA1 hipokampa. A) Schemat skrawka hipokampa ilustrujący rozmieszczenie elektrody stymulującej, służącej do aktywacji kolaterali Schaffera (SC), elektrody pipety patch, służącej do rejestracji prądów astrocytarnych, oraz elektrody zewnątrzkomórkowej, służącej do rejestracji fEPSP wywołanych stymulacją SC w obszarze CA1 hipokampa. B) Reprezentatywne ślady symultanicznych rejestracji fEPSP (panel górny) i prądów astrocytarnych (panel dolny) wywołanych synaptycznie stymulacją SC w obecności leków farmakologicznych. Odpowiedzi rejestrowano najpierw w obecności blokera receptorów GABAA (pikrotoksyna, 100 μM, ślady czarne), aby wyizolować odpowiedzi pobudzające. Następne zastosowanie blokera jonotropowych receptorów glutaminianu (kwas kynurenowy, 5 mM, ślady ciemnoszare) hamuje fEPSP oraz główną część długotrwałego prądu astroglialnego, odsłaniając małą i szybką komponentę przejściową odpowiedzi prądowej astrocytów, która jest wrażliwa na bloker transportera glutaminianu (TBOA, 200 μM, ślady jasnoszare). Skala: fEPSP 0,1 mV, prąd astrocytarny 15 pA, 10 msec. C1) Przykładowy ślad potasowego prądu astroglialnego (1-2), który można wyizolować z odpowiedzi wywołanej przedstawionej w B (panel dolny, ślad czarny), poprzez odjęcie komponenty prądu pozostającej w kwasie kynurenowym (2) od prądu całkowitego (1). Skala: 20 pA, 1 sec. C2) Przykładowy ślad prądu transportera glutaminianu (2-3), otrzymany poprzez odjęcie niewrażliwej na TBOA powolnej komponenty (3) od prądu w kwasie kynurenowym (2). Skala: 2,5 pA, 25 msec. D) Przykładowe ślady prądu wewnątrzkomórkowego rejestrowanego w trybie voltage-clamp (panel dolny) oraz odpowiadającej mu depolaryzacji błony rejestrowanej w trybie current-clamp (panel górny) indukowanej w astrocycie przez stymulację SC. Skala: current-clamp 1,5 mV, voltage-clamp 5 pA, 1 sec. E) Krzywe wejście-wyjście ilustrujące zależność między salwami włókien presynaptycznych (wejście) a całkowitym prądem astroglialnym (wyjście) rejestrowanym symultanicznie w odpowiedzi na stymulację SC (n = 6). Prąd astroglialny wzrasta liniowo wraz ze wzrostem liczby salw włókien, podobnie jak neuronalne fEPSP. F) Przedstawiono przykładowe ślady odpowiedzi neuronalnej (fEPSP) i prądu astrocytarnego dla stymulacji podwójnym impulsem przy odstępie międzyimpulsowym wynoszącym 40 msec. Wywołany synaptycznie prąd astroglialny wykazuje, podobnie jak neurony, facylitację przy stymulacji podwójnym impulsem. Skala: 0,1 mV, 5 pA, 20 msec.

Rysunek 3. Podwójne rejestracje odpowiedzi neuronalnych i astroglialnych indukowanych synaptycznie w obszarach CA1 i CA3 hipokampa. A) Rekonstrukcja komórki piramidalnej CA1 wstrzykniętej sulforodaminą B (czerwony, 0,1 %) oraz astrocytu wypełnionego dekstranem fluoresceinowym (zielony, 0,1 %), z wykorzystaniem techniki whole-cell patch-clamp. Pasek skali, 10 μm. B1) Reprezentatywne przebiegi jednoczesnych rejestracji whole-cell potencjałów błonowych w trybie current-clamp z komórki piramidalnej CA1 i sąsiedniego astrocytu. Wytwarzanie potencjałów czynnościowych neuronu (linia czarna), wywołane wstrzyknięciem depolaryzującego impulsu prądowego 20 pA, nie wywołuje odpowiedzi w sąsiednim astrocycie (linia szara). Pasek skali, 20 mV, 10 pA, 100 msec. B2) Przykładowe przebiegi podwójnych rejestracji whole-cell z komórki piramidalnej CA1 w trybie current-clamp i sąsiedniego astrocytu w trybie voltage-clamp po stymulacji SC w obecności picrotoxiny (100 μM). Stymulacja SC wywołuje pobudzający potencjał postsynaptyczny (EPSP, linia czarna), powiązany z niewielkim i długotrwałym prądem astrocytarnym (linia szara). Pasek skali, 5 mV, 10 pA, 100 msec. C) Schemat skrawka hipokampa przedstawiający w obszarach zakrętu zębatego (DG) i CA3 rozmieszczenie elektrody stymulującej, służącej do aktywacji włókien mszystych, elektrody pipety patch (szara), służącej do rejestracji prądów astrocytarnych, oraz elektrody zewnątrzkomórkowej, służącej do rejestracji fEPSP wywołanych stymulacją włókien mszystych CA3. D, E) Reprezentatywne przebiegi parzystych rejestracji fEPSP w CA3 (panele górne, linie czarne w D1 i D2) oraz odpowiedzi whole-cell astrocytów (panele dolne, linie szare w D1 i D2) na pojedynczą stymulację włókien mszystych CA3 przy częstotliwości 0,02 Hz (powiększenie we wkładce) (D1) lub przy częstotliwości stymulacji 1 Hz (D2). Pasek skali dla D1 i D2, 0,2 mV, 15 pA, czas: D1 1 sec; D2 100 msec. Pasek skali we wkładce, 0,1 mV, 100 msec.