5.11
W komórce eukariotycznej DNA łączy się z różnymi białkami, tworząc ciasno upakowaną, wysoce skondensowaną strukturę zwaną chromatyną. Chromatyna dzieli się na dwa rodzaje, w zależności od stopnia zagęszczenia.
Heterochromatyna, skoncentrowana w centromerach i telomerach, jest wysoce skondensowana, uboga w geny i rzadko transkrybowana na RNA.
Natomiast euchromatyna, która stanowi większość materiału chromosomowego, jest mniej skondensowana, bogata w geny i aktywnie transkrybowana.
Heterochromatyna i euchromatyna są oddzielone sekwencjami barierowymi DNA. Sekwencje te zapobiegają rozprzestrzenianiu się heterochromatyny i utrzymują stabilne wzorce ekspresji genów.
Podczas zdarzeń rearanżacji DNA, takich jak transpozycja, fragment euchromatyny może zostać przemieszczony w pobliżu regionu heterochromatyny bez żadnych sąsiednich sekwencji bariery DNA.
W takich przypadkach geny, które są zazwyczaj aktywne, są "wyciszane" lub "dezaktywowane". Zjawisko to jest znane jako "efekt pozycji".
Na przykład u Drosophila czerwony kolor oczu jest kodowany przez gen "biały". Czasami "biały" jest przenoszony w pobliże regionu heterochromatyny bez żadnych sekwencji bariery DNA pomiędzy nimi.
Kiedy muchy dziedziczą ten genotyp, we wczesnych stadiach embrionalnych, kiedy po raz pierwszy powstaje heterochromatyna, brak barierowego DNA pozwala heterochromatynie rozprzestrzenić się na sąsiednią euchromatynę.
Jednak rozprzestrzenianie się zachodzi w różnym stopniu w różnych komórkach embrionalnych. Ta zmienność w rozprzestrzenianiu się heterochromatyny daje komórki, które wykazują dwa różne fenotypy - jeden, który aktywnie wyraża "biały" gen, a drugi, który tego nie robi.
Po ustaleniu całe potomstwo tej komórki dziedziczy ten stan. Powoduje to cętkowane lub mozaikowe oczy u dorosłych much.
Ta zmienność fenotypu, spowodowana wyciszeniem genu, w którym pośredniczy zmiana położenia "białego" genu w chromosomie, nazywana jest "zmiennością efektu pozycji".
Zjawisko to, po raz pierwszy zapoczątkowane u Drosophila, zostało obecnie zaobserwowane u wielu eukariontów, w tym drożdży, roślin i ludzi.
W 1928 roku niemiecki botanik Emil Heitz obserwował jądra mchu za pomocą barwnika wiążącego DNA. Zaobserwował, że podczas gdy niektóre regiony chromat…
Prawa autorskie © 2026 MyJoVE Corporation. Wszelkie prawa zastrzeżone.